మద్యపానం ఆరోగ్యానికి హానికరమని మనందరికీ తెలుసు. కానీ, నిరంతరం ఇన్స్టాగ్రామ్ రీల్స్, యూట్యూబ్ షార్ట్స్ చూడటం మద్యం కంటే ఐదు రెట్లు ప్రమాదకరమని తాజా పరిశోధనలు హెచ్చరిస్తున్నాయి. ఉదయం లేచినప్పటి నుంచి రాత్రి పడుకునే వరకు ఫోన్ పట్టుకుని స్వైప్ చేస్తూనే ఉంటే, అది మన మెదడు పనితీరును శాశ్వతంగా మార్చేస్తుంది. అసలు ఈ షార్ట్ వీడియోలు మనల్ని ఎలా బానిసలుగా మారుస్తున్నాయి? దీనివల్ల వచ్చే మానసిక సమస్యలేంటో ఇప్పుడు వివరంగా తెలుసుకుందాం.
మెదడులో డోపమైన్ మాయాజాలం: మనం ఏదైనా రీల్ చూసినప్పుడు మెదడులో ‘డోపమైన్’ అనే హార్మోన్ విడుదలవుతుంది. ఇది మనకు తాత్కాలిక సంతోషాన్ని ఇస్తుంది. ప్రతి స్వైప్కు కొత్త కంటెంట్ రావడం వల్ల మెదడులో ఈ డోపమైన్ స్థాయిలు పదే పదే పెరుగుతుంటాయి. ఇక ఇది జూదం లేదా మద్యపానానికి అలవాటు పడటం లాంటిదేనని న్యూరోసైన్స్ పరిశోధకులు చెబుతున్నారు.
ఏకాగ్రత దెబ్బతింటుంది: నిమిషానికో వీడియో చూడటం వల్ల మన మెదడు తక్షణ సంతోషానికి అలవాటు పడిపోతుంది. దీనివల్ల ఎక్కువ సేపు ఒక పని మీద దృష్టి పెట్టడం కష్టమవుతుంది. పుస్తకం చదవడం, ఇతరులతో మాట్లాడటం వంటి సహజమైన పనులు బోరింగ్గా అనిపిస్తాయి. సాధారణ పనులు కూడా మనకు ఎంతో శ్రమతో కూడుకున్నవిగా తోస్తాయి.
నియంత్రణ కోల్పోయే ప్రమాదం: రీల్స్ ఎక్కువగా చూసేవారిలో మెదడులోని ‘ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్’ (నియంత్రణ కేంద్రం) బలహీనపడుతుంది. దీనివల్ల భావోద్వేగాలను కంట్రోల్ చేసుకోవడం కష్టమవుతుంది. ఇక సుమారు లక్ష మందిపై చేసిన అధ్యయనంలో.. ఈ అలవాటు ఉన్నవారిలో స్ట్రెస్, యాంగ్జైటీ (ఆందోళన) ఎక్కువగా ఉంటుందని, చిన్న విషయానికే డిస్ట్రాక్ట్ అవుతారని తేలింది.
అల్గారిథమ్ అనే ఉచ్చు: సోషల్ మీడియా యాప్స్ మన ఇష్టాలకు తగ్గట్టుగా వీడియోలను వరుసగా చూపిస్తూ మనల్ని ఆ మాయలో పడేస్తాయి. ముఖ్యంగా పిల్లలు, యువకులు దీనికి త్వరగా ఆకర్షితులవుతారు. ఇక అరగంట అని మొదలుపెట్టి గంటల తరబడి సమయాన్ని వృథా చేస్తారు. ఇది వారి వర్కింగ్ మెమరీపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.
మార్పు మనతోనే మొదలు: ఈ సమస్య నుంచి బయటపడాలంటే డిజిటల్ డిటాక్స్ తప్పనిసరి. రోజుకు అరగంట కంటే ఎక్కువ సేపు రీల్స్ చూడకూడదని ఒక నిబంధన పెట్టుకోవాలి. ఫోన్ పక్కన పెట్టి పుస్తకాలు చదవడం, నడవడం లేదా ధ్యానం చేయడం వంటి అలవాట్లను పెంచుకోవాలి. ఇక అప్పుడే మన మెదడు తిరిగి సాధారణ స్థితికి చేరుకుంటుంది.
సాంకేతికత మన అవసరానికి ఉండాలి కానీ, మనల్ని అది నియంత్రించకూడదు. రీల్స్ ఇచ్చే తక్షణానందం కంటే, నిజ జీవితంలో పొందే సంతోషం ఎంతో గొప్పది. కాబట్టి స్మార్ట్ ఫోన్ వాడకాన్ని తగ్గించి, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి వైపు అడుగులు వేయడం మంచిది.
గమనిక: ఇది కేవలం అవగాహన కోసం అందించిన సమాచారం. మీలో తీవ్రమైన ఏకాగ్రత లోపం లేదా సోషల్ మీడియా అడిక్షన్ లక్షణాలు ఉంటే మానసిక నిపుణులను సంప్రదించడం ఉత్తమం.
