అంతరిక్ష ప్రయాణాల్లో రాకెట్ ఇంజన్లు, ఆక్సిజన్ సిలిండర్లు ఎంత ముఖ్యమో.. వ్యోమగాముల ప్రాథమిక అవసరాలు కూడా అంతే ముఖ్యం. ప్రస్తుతం చంద్రుడి వైపు దూసుకెళ్తున్న ఆర్టెమిస్-II మిషన్లో ఒక వింతైన, ఇబ్బందికరమైన సమస్య ఎదురైంది. సుమారు 250 కోట్ల రూపాయల భారీ వ్యయంతో రూపొందించిన అత్యాధునిక టాయిలెట్ వ్యవస్థ మొరాయించడంతో, వ్యోమగాములు ఇప్పుడు పాత కాలపు పద్ధతులను ఆశ్రయించాల్సి వస్తోంది. ఈ వింత పరిస్థితిపై ఆసక్తికర కథనం మీకోసం.
రూ. 250 కోట్ల టాయిలెట్.. ఎందుకంత ఖరీదు?: సాధారణంగా ఒక ఇల్లు కట్టుకోవడానికి అయ్యే ఖర్చు కంటే, అంతరిక్ష నౌకలోని ఒక చిన్న టాయిలెట్ ధర కొన్ని వందల రెట్లు ఎక్కువ. దీనికి కారణం అక్కడ ఉండే ‘మైక్రో గ్రావిటీ’ (సున్నా గురుత్వాకర్షణ). భూమి మీదైతే వ్యర్థాలు సహజంగానే కిందకు వెళ్తాయి, కానీ అంతరిక్షంలో అవి గాలిలో తేలుతూ నౌకలోని సెన్సార్లకు, వ్యోమగాముల ఆరోగ్యానికి ముప్పుగా మారుతాయి. అందుకే, వ్యర్థాలను వ్యాక్యూమ్ పద్ధతిలో లోపలికి లాగేసుకునే అత్యంత క్లిష్టమైన ‘సక్షన్’ టెక్నాలజీని ఇందులో వాడతారు. ఈ వ్యవస్థను రూపొందించడానికి ఏళ్ల తరబడి పరిశోధనలు అవసరం, అందుకే దీని ధర అంత భారీగా ఉంటుంది.
అసలేం జరిగింది? వ్యోమగాముల పరిస్థితి ఏంటి?: ఆర్టెమిస్-II లోని ఓరియన్ క్యాప్సూల్లో అమర్చిన ఈ హైటెక్ టాయిలెట్ ప్రయోగం మొదలైనప్పటి నుంచీ ఇబ్బంది పెడుతూనే ఉంది. తాజాగా టాయిలెట్ నుంచి కాలిన వాసన వస్తున్నట్లు వ్యోమగాములు గమనించారు. ఇక సాంకేతిక లోపం వల్ల అది పనిచేయడం ఆగిపోవడంతో, మిషన్ కంట్రోల్ సెంటర్ వెంటనే స్పందించింది. ప్రస్తుతం అత్యవసరంగా వాడే ‘యూరిన్ కలెక్షన్ బ్యాగుల’ను ఉపయోగించాల్సిందిగా వ్యోమగాములకు సూచించారు. 1970ల నాటి అపోలో మిషన్ల కాలంలో ప్లాస్టిక్ బ్యాగులతో పడ్డ కష్టాలు మళ్లీ పునరావృతం కావడంతో వ్యోమగాములకు ఇది పెద్ద సవాలుగా మారింది.
మహిళా వ్యోమగాముల కోసం ప్రత్యేక డిజైన్: గతంలో అంతరిక్ష టాయిలెట్లు ప్రధానంగా పురుషుల అవసరాలకు తగ్గట్టుగా ఉండేవి. కానీ ఆర్టెమిస్ మిషన్ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఇందులో మహిళా వ్యోమగాములు కూడా ఉన్నారు. వారి సౌకర్యం కోసం నాసా ఈ కొత్త టాయిలెట్ను ప్రత్యేకంగా రీ-డిజైన్ చేసింది. ఇక మూత్ర విసర్జన మరియు మల విసర్జనను ఒకే సమయంలో సులభంగా చేసేలా, పరిమాణంలో చిన్నగా ఉండేలా దీన్ని తయారు చేశారు. ఇంత శ్రమకోర్చి తయారు చేసిన వ్యవస్థ ఇప్పుడు మొరాయించడం శాస్త్రవేత్తలను విస్మయానికి గురిచేస్తోంది.
చిన్న సమస్యేనా? లేక మిషన్కే ముప్పా?: టాయిలెట్ పాడైపోవడం అనేది వినడానికి చిన్న విషయంగా అనిపించినా, క్లోజ్డ్ క్యాబిన్లో ఉండే వ్యోమగాములకు ఇది మానసిక ఒత్తిడిని కలిగిస్తుంది. అయితే, దీనివల్ల మిషన్కు వచ్చిన ప్రమాదమేమీ లేదని నాసా ధృవీకరించింది. ప్రతి అంతరిక్ష నౌకలోనూ ఇలాంటి అత్యవసర పరిస్థితుల కోసం ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లు (బ్యాకప్ సిస్టమ్స్) ఉంటాయి. ఈ చిన్న లోపాలు భవిష్యత్తులో అంగారక గ్రహం (Mars) వంటి సుదూర ప్రయాణాలు చేసేటప్పుడు మరిన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోవడానికి పాఠాలుగా ఉపయోగపడతాయి.
అంతరిక్షంలో ‘సౌకర్యవంతమైన’ జీవనం సాధ్యమేనా?: ఒకప్పుడు అంతరిక్షంలోకి వెళ్లడమే గొప్ప విజయం. కానీ ఇప్పుడు అక్కడ మనుషులు ఎక్కువ కాలం నివసించడమే లక్ష్యం. అందుకే ఆహారం, గాలి ఎంత ముఖ్యమో.. పరిశుభ్రత కూడా అంతే ముఖ్యం. కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు పెట్టినా, అనంతమైన శూన్యంలో ఒక చిన్న టెక్నికల్ ఇష్యూ కూడా ఎంతటి అసౌకర్యాన్ని కలిగిస్తుందో ఈ ఘటన నిరూపిస్తోంది. సాంకేతికత ఎంత ఎదిగినా, ప్రకృతి సహకరించని చోట మనిషి మనుగడ సాగించడం ఒక నిరంతర పోరాటమే!
