రక్తహీనత అంటే కేవలం ఐరన్ తక్కువ ఉండటం అనుకుంటాం. కానీ ‘అప్లాస్టిక్ అనీమియా’ అలా కాదు, ఇది నేరుగా మన ఎముక మజ్జపై దాడి చేసే ఒక క్లిష్టమైన పరిస్థితి. దీనికి శాశ్వత పరిష్కారం స్టెమ్ సెల్ ట్రాన్స్ప్లాంట్ మాత్రమే. అయితే ఒక రోగికి సరిగ్గా సరిపోయే దాత (Donor) దొరకడం అనేది గడ్డివాములో సూదిని వెతకడం లాంటిది. లక్షలాది మందిలో ఒక్కరు కూడా మ్యాచ్ కాకపోవడానికి గల అసలైన కారణాలు, ఆ వెనుక ఉన్న సైన్స్ ఏంటో ఇప్పుడు సులభంగా తెలుసుకుందాం.
అసలు అప్లాస్టిక్ అనీమియా అంటే ఏమిటి?: మన శరీరంలో రక్తాన్ని తయారు చేసే కర్మాగారం ‘బోన్ మారో’ (ఎముక మజ్జ). అప్లాస్టిక్ అనీమియా వచ్చినప్పుడు ఈ కర్మాగారం మూతపడుతుంది. అంటే ఎర్ర రక్త కణాలు, తెల్ల రక్త కణాలు, ప్లేట్లెట్లు ఏవీ తయారవ్వవు. ఫలితంగా రోగికి తరచూ ఇన్ఫెక్షన్లు రావడం, తీవ్రమైన నీరసం, రక్తస్రావం వంటివి జరుగుతాయి. ఇది ఏదో చిన్న అనారోగ్యం కాదు, శరీరం తన రక్తకణాల ఉత్పత్తిని తానే ఆపేసే ఒక విచిత్రమైన పరిస్థితి. దీనికి మందుల కంటే ‘స్టెమ్ సెల్స్’ మార్పిడి చేయడమే ప్రాణం పోసే మార్గం.
హెచ్.ఎల్.ఏ (HLA) మ్యాచింగ్ : స్టెమ్ సెల్ ట్రాన్స్ప్లాంట్లో రక్త గ్రూపులు మ్యాచ్ అయితే సరిపోదు. మన కణాల పైన ‘హెచ్.ఎల్.ఏ’ అనే ఒక ప్రత్యేకమైన జెనెటిక్ మార్కర్ ఉంటుంది. ఇది ఒక మనిషి ఐడి కార్డు లాంటిది. దాత మరియు రోగి యొక్క ఈ మార్కర్స్ కనీసం 10కి 10 పాయింట్లు మ్యాచ్ అవ్వాలి. మన రోగనిరోధక వ్యవస్థ బయటి కణాలను గుర్తుపట్టి దాడి చేయకుండా ఉండాలంటే ఈ మ్యాచింగ్ పక్కాగా ఉండాలి. అందుకే లక్షలాది మంది దాతలు ఉన్నా, రోగికి సరిగ్గా సెట్ అయ్యే వారు దొరకడం చాలా అరుదుగా మారుతుంది.
కుటుంబంలో కూడా దొరకకపోవచ్చు: చాలా మంది తమ తోబుట్టువుల (Sisters/Brothers) నుండి స్టెమ్ సెల్స్ దొరుకుతాయని ఆశిస్తారు. కానీ నిజానికి తోబుట్టువుల మధ్య కూడా హెచ్.ఎల్.ఏ మ్యాచ్ అయ్యే అవకాశం కేవలం 25% మాత్రమే ఉంటుంది. అంటే సొంత అన్నదమ్ములు, అక్కాచెల్లెళ్లలో కూడా మ్యాచ్ దొరకకపోవచ్చు. ఇక తల్లిదండ్రుల నుండి కేవలం సగం (50%) మాత్రమే మ్యాచ్ అవుతుంది. ఇలా కుటుంబంలో మ్యాచ్ దొరకని వారు ‘అన్రిలేటెడ్ డోనర్ రిజిస్ట్రీ’లపై ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. మన దేశంలో స్టెమ్ సెల్ డోనర్ రిజిస్ట్రేషన్లు తక్కువగా ఉండటం వల్ల కూడా ఈ కష్టం పెరుగుతోంది.
జాతి మరియు వంశపారంపర్య ప్రభావం: హెచ్.ఎల్.ఏ మార్కర్లు అనేవి మన వంశపారంపర్యంగా వచ్చేవి. కాబట్టి ఒక భారతీయ రోగికి మరొక భారతీయుడి నుండే మ్యాచ్ దొరికే అవకాశం ఎక్కువ. అయితే, మన దేశంలో ఉన్న విపరీతమైన జనాభా వైవిధ్యం (Diversity) వల్ల ఒకే జాతిలో ఉన్నా కూడా మార్కర్లు వేరుగా ఉంటున్నాయి. పాశ్చాత్య దేశాలలో దాతల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల వారికి మ్యాచ్ దొరకడం కొంత సులభం. మన దగ్గర కూడా ఎక్కువ మంది యువత స్టెమ్ సెల్ దానం చేయడానికి ముందుకు వస్తే, ఈ ప్రాణాంతక వ్యాధితో పోరాడుతున్న ఎందరో చిన్న పిల్లల ప్రాణాలు కాపాడవచ్చు.
అప్లాస్టిక్ అనీమియా బాధితులకు కాలం చాలా విలువైంది. మ్యాచ్ దొరకడం కష్టమైనా, ఇప్పుడు వచ్చిన ‘హాప్లో ట్రాన్స్ప్లాంట్’ (సగం మ్యాచ్ అయినా చేసే పద్ధతి) వంటి కొత్త టెక్నాలజీలు ఆశలు రేపుతున్నాయి. మనం చేయాల్సిందల్లా స్టెమ్ సెల్ డోనర్గా పేరు నమోదు చేసుకోవడమే.
గమనిక: ఈ వ్యాసం కేవలం అవగాహన కోసం మాత్రమే. రక్త సంబంధిత వ్యాధులకు సంబంధించి పూర్తి వివరాల కోసం హేమటాలజిస్ట్ ని సంప్రదించండి.
