నేటి కాలంలో ఉదయం కళ్లు తెరిచిన దగ్గర నుండి రాత్రి పడుకోబోయే వరకు మన ప్రపంచం స్మార్ట్ఫోన్లు, ల్యాప్టాప్ల చుట్టూనే తిరుగుతోంది. ఒకప్పుడు వినోదం కోసం వాడిన ఇంటర్నెట్, ఇప్పుడు మన జీవితంలో శ్వాసలా మారిపోయింది. అయితే ఈ డిజిటల్ విప్లవం మనకు ప్రపంచాన్ని చేతిలోకి తెచ్చిపెట్టినా మరోవైపు మన ప్రశాంతతను దూరం చేస్తోందా అనే ప్రశ్న తలెత్తుతోంది. అరచేతిలో ఉన్న ఈ లోకం మన మనసుకు నిజంగా మేలు చేస్తోందా లేక నెమ్మదిగా హాని తలపెడుతోందో ఇప్పుడు లోతుగా విశ్లేషించుకుందాం.
డిజిటల్ కనెక్టివిటీ – వరమా? శాపమా?: డిజిటల్ జీవితం మనకు ఎన్నో సౌకర్యాలను తెచ్చింది. దూరంగా ఉన్న ఆత్మీయులతో వీడియో కాల్స్లో మాట్లాడటం, క్షణాల్లో సమాచారాన్ని తెలుసుకోవడం మనకు కొండంత బలాన్ని ఇస్తాయి. అయితే, ఇదే కనెక్టివిటీ మనల్ని ‘నోటిఫికేషన్లకు బానిసలుగా’ మారుస్తోంది.
సోషల్ మీడియాలో ఇతరుల కృత్రిమమైన మెరుపు జీవితాలను చూసి, మన నిజజీవితంతో పోల్చుకోవడం వల్ల తెలియకుండానే అసూయ, ఆందోళన (Anxiety) పెరుగుతున్నాయి. ఒక నివేదిక ప్రకారం, అతిగా డిజిటల్ స్క్రీన్లకు అతుక్కుపోవడం వల్ల మెదడులో డోపమైన్ స్థాయిలు ప్రభావితమై, ఏకాగ్రత తగ్గుతోందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. మనుషుల మధ్య భౌతిక దూరం తగ్గుతున్నా మనసుల మధ్య దూరం పెరుగుతుండటం విచారకరం.
మానసిక ఆరోగ్యంపై డిజిటల్ ప్రభావాన్ని అడ్డుకోవడం: అతిగా డిజిటల్ ప్రపంచంలో మునిగిపోవడం వల్ల నిద్రలేమి, ఒత్తిడి వంటి సమస్యలు వస్తున్నాయి. రాత్రిపూట స్మార్ట్ఫోన్ల నుండి వచ్చే ‘బ్లూ లైట్’ మన నిద్రను పాడు చేస్తోంది. దీనివల్ల మరుసటి రోజున మానసిక అలసట, చిరాకు కలుగుతాయి.
ఈ సమస్య నుండి బయటపడాలంటే ‘డిజిటల్ డిటాక్స్’ (Digital Detox) చాలా అవసరం. రోజులో కనీసం రెండు గంటలు ఇంటర్నెట్కు దూరంగా ఉండటం ప్రకృతితో గడపడం పుస్తకాలు చదవడం వంటి అలవాట్లు మన మనసుకు మళ్లీ శక్తినిస్తాయి. గ్యాడ్జెట్ల వాడకాన్ని తగ్గించి నేరుగా మనుషులతో మాట్లాడటం వల్ల మనసు తేలికపడి సామాజిక బంధాలు బలపడతాయి.
సాంకేతికత అనేది మన జీవితాలను మెరుగుపరచడానికి ఉండాలి కానీ, మనల్ని నియంత్రించడానికి కాదు. మనం డిజిటల్ సాధనాలను ఎంతవరకు వాడుతున్నాం అనే దానిపైనే మన మానసిక ఆరోగ్యం ఆధారపడి ఉంటుంది.
స్మార్ట్ఫోన్ను అవసరానికి మాత్రమే వాడుతూ మిగిలిన సమయాన్ని మన కోసం మన కుటుంబం కోసం కేటాయించినప్పుడే నిజమైన మనశ్శాంతి లభిస్తుంది. డిజిటల్ ప్రపంచంలో ఉంటూనే వాస్తవ ప్రపంచంలో మనల్ని మనం వెతుక్కుందాం.
గమనిక: మీకు నిరంతరం సోషల్ మీడియా చూడాలనిపించడం లేదా ఫోన్ లేకపోతే తీవ్రమైన ఆందోళన కలగడం వంటివి జరుగుతుంటే, అది డిజిటల్ అడిక్షన్కు సంకేతం కావచ్చు. అటువంటప్పుడు వెంటనే కౌన్సిలర్ లేదా మానసిక నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం మేలు.
