తెలుగు రాష్ట్రాల్లో సంక్రాంతి హరిదాసుల పాత్ర: భక్తి, సంస్కృతి, సేవ

సంక్రాంతి పండుగ వేళ ఎన్ని సంబరాలు చేసుకున్న తెలుగు వాళ్లకు మాత్రం తలపై అక్షయపాత్ర చేతిలో చిడతలు, కాళ్లకు గజ్జలతో “హరిలో రంగ హరి” అంటూ ఇంటి ముంగిటకు వచ్చే హరిదాసు కనిపిస్తేనే పండుగ పూర్తయినట్లు అనిపిస్తుంది. కొన్ని ప్రాంతాలతో సంక్రాంతికి ఒక వారం ముందు, పండుగ అయ్యాక మరో వారం హరిదాసులు వస్తూనే వుంటారు. ఇక పండుగ కు ముక్కోటి దేవతలు భూమిపైకి వచ్చే  సమయంలో సాక్షాత్తు ఆ శ్రీమహావిష్ణువు స్వరూపంగా హరిదాసును మనం భావిస్తాం. అసలు ఈ హరిదాసుల రాక వెనుక ఉన్న పురాణ నేపథ్యం మరియు వారు ఇచ్చే సందేశం ఏమిటో ఈ చిన్న కథనంలో తెలుసుకుందాం. ఇది కేవలం ఒక ఆచారం మాత్రమే కాదు, అంతకు మించిన ఆధ్యాత్మిక ఆంతర్యం దీని వెనుక దాగి ఉంది.

పురాణాల ప్రకారం, హరిదాసును నారద మహర్షి అంశగా భావిస్తారు. లోక సంచారం చేస్తూ నారాయణ నామాన్ని ప్రచారం చేసే నారదుడిలాగే హరిదాసులు కూడా పండుగ రోజుల్లో వీధి వీధినా భగవంతుని నామస్మరణను వినిపిస్తారు. హరిదాసు తలపై ఉండే పాత్రను ‘అక్షయపాత్ర’ అని పిలుస్తారు. దీనిని శ్రీకృష్ణుడు ద్రౌపదికి ప్రసాదించిన అక్షయపాత్రకు చిహ్నంగా పరిగణిస్తారు.

వారు ఇంటి ముందు నిలబడి పాటలు పాడుతూ ధాన్యాన్ని దానంగా స్వీకరించడం వల్ల, ఆ ఇంటి యజమానికి ఉన్న దోషాలు తొలగిపోయి, ఐశ్వర్యం లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. హరిదాసు వేషధారణలోని ప్రతి వస్తువుకూ ఒక విశిష్టత ఉంటుంది అది మనకు భక్తి మార్గాన్ని సూచిస్తుంది.

హరిదాసులు కేవలం దానం తీసుకోవడానికి మాత్రమే రారు, వారు మనకు ‘త్యాగగుణాన్ని’ గుర్తు చేస్తారు. సంక్రాంతి అంటేనే కొత్త పంటలు ఇంటికి వచ్చే సమయం. ఆ ఆనందంలో భగవంతుడిని స్మరిస్తూ తోటి వారికి దానధర్మాలు చేయాలని వారు తమ పాటల ద్వారా ప్రబోధిస్తారు.

వారు తలపై పాత్రను పట్టుకుని అస్సలు వంగకుండా ధాన్యాన్ని స్వీకరిస్తారు, అంటే భగవంతుడు తప్ప మరెవ్వరికీ తలవంచకూడదు అనే పరమార్థం ఇందులో ఉంది. అలాగే వారు పాడే కీర్తనలు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని కలిగిస్తాయి. ఈ సంప్రదాయం మన సంస్కృతిలో భాగమై, సమాజంలో ఉన్నతమైన విలువలను పెంపొందించడానికి తోడ్పడుతుంది.

ముగింపుగా చెప్పాలంటే, హరిదాసులు ఇంటికి రావటం సంక్రాంతి పండుగకు ఒక విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక శోభను ఇస్తుంది. యాంత్రికంగా మారిపోతున్న నేటి కాలంలో  అసలు ఏమి తెలియని ఈ జనరేషన్ పిల్లకు ఇలాంటి సంప్రదాయాలు మన మూలాలను గుర్తు చేస్తాయి. హరిదాసులకు ఇచ్చే దానం కేవలం బియ్యానికో లేదా డబ్బుకో సంబంధించింది కాదు, అది మన సంస్కృతి పట్ల మనకు ఉన్న గౌరవానికి చిహ్నం.

ఈ సంక్రాంతికి మీ ఇంటి ముంగిటకు వచ్చే హరిదాసులను సాదరంగా ఆహ్వానించి, వారి ఆశీస్సులు తీసుకోండి. మన వారసత్వాన్ని కాపాడుకుంటూ భావితరాలకు ఈ సంప్రదాయాల గొప్పతనాన్ని చాటిచెబుదాం.

గమనిక: హరిదాసుల సంప్రదాయం ప్రధానంగా తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. వారిని గౌరవించడం మరియు వారికి దానధర్మాలు చేయడం అనేది మన ధర్మ సంస్కృతిలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా పరిగణించబడుతుంది.