మనం చేసే పనుల కంటే, మన తలపులే మనల్ని ఎక్కువగా శాసిస్తాయి. కొన్నిసార్లు మన బుద్ధే మనకు శత్రువుగా మారుతుందా? మనం నిజం అని నమ్మే విషయాలు నిజానికి భ్రమలు కావచ్చా? అవును, సైకాలజీ ప్రకారం మన మెదడు మనల్ని బోల్తా కొట్టించడంలో ఆరితేరింది. అసలు మన ఆలోచనలు మనల్ని ఎలా తప్పుదారి పట్టిస్తాయో, ఆ మాయలో పడకుండా ఎలా బయటపడాలి అనే ఆసక్తికర విషయాలను ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
మెదడు వేసే షార్ట్కట్లు: మన మెదడు ఎప్పుడూ పని భారాన్ని తగ్గించుకోవాలని చూస్తుంది. అందుకే ప్రతి విషయాన్ని లోతుగా ఆలోచించకుండా పాత అనుభవాల ఆధారంగా ఒక నిర్ణయానికి వచ్చేస్తుంది. దీన్నే సైకాలజీలో ‘కాగ్నిటివ్ బయాస్’ అంటారు. అంటే, మనం ఏదైనా ఒక విషయాన్ని నమ్మితే, దానికి సంబంధించిన సాక్ష్యాలను మాత్రమే చూస్తాం తప్ప, ఎదుటి పక్షం వైపు ఆలోచించం. ఈ అలవాటే మనల్ని తప్పుడు నిర్ణయాల వైపు నడిపిస్తుంది.
నెగటివిటీ వైపు మొగ్గు: మంచి కంటే చెడు విషయాలకే మన మెదడు ఎక్కువ విలువ ఇస్తుంది. పది మంది పొగిడినా సంతోషించని మనం, ఒక్కరు విమర్శిస్తే మాత్రం రోజంతా దాని గురించే ఆలోచిస్తూ కుమిలిపోతాం. ఇది ఆదిమానవుల కాలం నుండి మనకు వచ్చిన లక్షణం. ప్రమాదాల నుండి తప్పించుకోవడానికి ఇది అప్పట్లో ఉపయోగపడినా, ఇప్పుడు మాత్రం అనవసరమైన ఆందోళనకు, భయానికి కారణమవుతోంది.
గతమే గొప్ప అనే భ్రమ: చాలామంది “ఆ రోజులే వేరు, చాలా బాగుండేవి” అని అనుకుంటూ ఉంటారు. కానీ నిజానికి గతం ఎప్పుడూ అంత అద్భుతంగా ఏమీ ఉండదు. మన మెదడు గతాన్ని గుర్తు చేసుకునేటప్పుడు అందులోని కష్టాలను తుడిచేసి, కేవలం మంచి జ్ఞాపకాలను మాత్రమే ఫిల్టర్ చేసి చూపిస్తుంది. ఈ ‘రోజీ రెట్రోస్పెక్షన్’ వల్ల మనం వర్తమానంలో సంతోషంగా ఉండలేక, లేని గతం కోసం ప్రాకులాడుతూ ఉంటాం.
భావోద్వేగాల ప్రభావం: మనం తీసుకునే నిర్ణయాలు లాజిక్ కంటే ఎమోషన్స్ మీద ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటాయి. కోపంలో ఉన్నప్పుడు లేదా అతిగా ఆనందంగా ఉన్నప్పుడు మన మెదడు తర్కాన్ని పక్కన పెడుతుంది. ఆ సమయంలో తీసుకునే నిర్ణయాలు తప్పుదారి పట్టించే అవకాశం 90% ఉంటుంది. మన ఆలోచనలు భావోద్వేగాల మేఘాల్లో కప్పబడిపోయినప్పుడు అసలు నిజం మనకు కనిపించదు.
ఆలోచనలను గమనించడం ఎలా?: మన ఆలోచనలే మనల్ని తప్పుదారి పట్టిస్తున్నాయని తెలిసినప్పుడు, వాటిని గమనించడం అలవాటు చేసుకోవాలి. ప్రతి ఆలోచనను నిజం అని నమ్మకుండా “ఇది నిజమేనా? లేక నా అంచనా నా?” అని మనల్ని మనం ప్రశ్నించుకోవాలి. మైండ్ఫుల్నెస్ లేదా ధ్యానం ద్వారా మన ఆలోచనలను ఒక సాక్షిలా చూడగలిగితే, మెదడు వేసే ఉచ్చుల నుండి మనం తెలివిగా బయటపడవచ్చు.
